Қарқаралы ауданы

Қарқаралы ауданы — Қарағанды облысының солтүстік-шығысындағы әкімшілік бөлік. 1930 жылы құрылған. Аудан аумағы 35,5 мың шаршы километрге тең. Орталығы – Қарқаралы каласы.

Қазақстан ауданы
Қарқаралы ауданы
Әкімшілігі
Облысы	Қарағанды облысы
Аудан орталығы	Қарқаралы
Ауылдық округтер саны	23
Кенттік әкімдіктер саны	1
Қалалық әкімдіктер саны	1
Ауыл саны	60
Қала саны	1
Әкімі	Әділжан Арғынов
Аудан әкімдігінің мекенжайы	Қарқаралы қаласы, Әубәкіров көшесі, №23
Тарихы мен географиясы
Координаттары	49°28′12″ с. е. 75°30′36″ ш. б. / 49.47000° с. е. 75.51000° ш. б. / 49.47000; 75.51000 ^(G) ^(O) ^(Я)Координаттар: 49°28′12″ с. е. 75°30′36″ ш. б. / 49.47000° с. е. 75.51000° ш. б. / 49.47000; 75.51000 ^(G) ^(O) ^(Я)
Құрылған уақыты	1930
Жер аумағы	35,5 мың км²
Уақыт белдеуі	UTC+5:00
Тұрғындары
Тұрғыны	30 851 адам (2023)
Ұлттық құрамы	қазақтар (96,2%), орыстар (3%), татарлар (0,29%), немістер (0,19%), украиндар (0,11%), басқа ұлт өкілдері (0,21%)
Сандық идентификаторлары
Пошта индексі	100800
Автомобиль коды	09
Қарқаралы ауданының әкімдігі

Географиялық орны

Солтүстігінде Павлодар облысының Баянауыл, Май аудандарымен, батысында Бұқар жырау, Шет, оңтүстігінде Ақтоғай аудандарымен, шығысында Абай облысының Жаңасемей және Аягөз аудандарымен шектеседі.

Тарихы

Қарқаралы ауданы Қу ауданы мен Қарқаралы қаласына қарасты аумақтан 1931 жылы құрылды.

1934 жылы Қарқаралы округі құрылып, соның құрамына енді.

1935 жылы Баянауыл ауданынан Жаңақала, Корнеев, Үлгі ауылдық кеңестері берілді.

1936 жылы Қарқаралы округі таратылып, Қарағанды облысының құрамына енді.

1938 жылы Ворошилов ауданына Ворошилов, Дмитриев, Жаңақала, Үлгі ауылдық кеңестері берілді. Ораз ауылдық кеңесі Ленин ауылдық кеңесі болып өзгертілді.

1940 жылы Қоңырат ауданына Қызыларай ауылдық кеңесі берілді.

1954 жылы Кент ауылдық кеңесі Ленин ауылдық кеңесіне қосылды. Бидайық, Жарлы, Көктөбе ауылдық кеңестері таратылды. Қарағайлы кеніші маңындағы елді мекенге жұмысшы кенті мәртебесі берілді.

1955 жылы таратылған Семей облысы Абыралы ауданының Көкшетау ауылдық кеңесі берілді. Бесоба, Құлболды ауылдық кеңестері Тегісшілдік ауылдық кеңесіне, Еңбек, Комсомол ауылдық кеңестері Еңбек ауылдық кеңесіне, Милыбұлақ, Серік ауылдық кеңестері Қайнарбұлақ ауылдық кеңесіне біріктірілді. Темірші ауылдық кеңесі таратылып, Қырғыз ауылдық кеңесі құрылды.

1956 жылы Көкшетау ауылдық кеңесі Ленин ауылдық кеңесіне қосылды.

1961 жылы Бадыран, Қырғыз ауылдық кеңестері Қырғыз ауылдық кеңесіне, Ленин, Тельман ауылдық кеңестері Фрунзе ауылдық кеңесіне біріктірілді.

1962 жылы Бақты ауылдық кеңесі құрылды. Сарытау ауылдық кеңесі Ақжол ауылдық кеңесі болып өзгертілді.

1963 жылы Қарқаралы және Қу аудандары біріктіріліп, Қарқаралы ауылдық ауданы құрылды.

1964 жылы Қарқаралы ауданынан Егіндібұлақ ауданы қайта бөлініп шықты.

1967 жылы Бесоба, Ынталы, Томар ауылдық кеңестері құрылды.

1977 жылы Угар ауылдық кеңесі құрылды. Сол жылы жаңадан құрылған Талды ауданына ауданнан 6 ауылдық кеңес және Қарағайлы кенті берілді.

1982 жылы Жаңатоған ауылдық кеңесі құрылды.

1988 жылы таратылған Талды ауданының жері қосылды.

1990 жылы Ақтайлақ ауылдық кеңесі Темірші, Фрунзе ауылдық кеңесі Аманжолов ауылдық кеңесі болып өзгертілді.

1997 жылы Қарқаралы ауданына таратылған Қазыбек би ауданының аумағы қосылды.

2004 жылы Еңбек ауылдық округі Н. Әбдіров ауылдық округі болып өзгертілді.

2006 жылы Ақжол ауылдық округі М. Мамраев, Арқалық ауылдық округі Тәттімбет, Сарытау ауылдық округі Н. Нұрмақов, Комсомол ауылдық округі Балқантау, Балықтыкөл ауылдық округі Қоянды, Айрық ауылдық округі Мәди ауылдық округі болып өзгертілді.

Халқы

1939	1959	1970	1979	1989	1999	2009	2021
15379	▲24743	▲38163	▼25955	▲50874	▲52762	▼42722	▼31495

Тұрғындары 36 025 адам (2019). Ұлттық құрамы: қазақтар (96,06%), орыстар (2,98%), татарлар (0,32%), немістер (0,24%), украиндар (0,11%), беларустар (0,05%), басқа ұлт өкілдері (0,24%).

Әкімшілік бөлінісі

61 елді мекен 1 қалалық, 1 кенттік әкімдік пен 23 ауылдық округке біріктірілген:

Халқының саны (2009, 2021)

Ауылдық округтері	2009	2021	2021 2009-ға пайызбен	Ерлер 2009	Ерлер 2021	2021 2009-ға пайызбен	Әйелдер 2009	Әйелдер 2021	2021 2009-ға пайызбен
Абай ауылдық округі	729	▼384	52,7	375	▼221	58,9	354	▼163	46
Аманжолов ауылдық округі	2012	▼1540	76,5	1041	▼804	77,2	971	▼736	75,8
Бақты ауылдық округі	1419	▼921	64,9	701	▼478	68,2	718	▼443	61,7
Балқантау ауылдық округі	1050	▼666	63,4	544	▼360	66,2	506	▼306	60,5
Бесоба ауылдық округі	1558	▼971	62,3	809	▼502	62,1	749	▼469	62,6
Егіндібұлақ ауылдық округі	3399	▼2128	62,6	1632	▼1082	66,3	1767	▼1046	59,2
Жаңатоған ауылдық округі	818	▼545	66,6	405	▼288	71,1	413	▼257	62,2
Қайнарбұлақ ауылдық округі	1559	▼986	63,2	814	▼538	66,1	745	▼448	60,1
Қарағайлы кенттік әкімдігі	5100	▼3546	69,5	2506	▼1794	71,6	2594	▼1752	67,5
Қаракөл ауылдық округі	515	▼153	29,7	263	▼88	33,5	252	▼65	25,8
Қарқаралы қалалық әкімдігі	9212	▲9252	100,4	4491	▲4501	100,2	4721	▲4751	100,6
Қаршығалы ауылдық округі	1748	▼1391	79,6	879	▼736	83,7	869	▼655	75,4
Қоянды ауылдық округі	516	▼380	73,6	293	▼202	68,9	223	▼178	79,8
Қырғыз ауылдық округі	1994	▼1590	79,7	995	▼856	86	999	▼734	73,5
Мартбек Мамраев ауылдық округі	1043	▼702	67,3	524	▼369	70,4	519	▼333	64,2
Мәди ауылдық округі	676	▼279	41,3	356	▼152	42,7	320	▼127	39,7
Нұркен Әбдіров ауылдық округі	1662	▼1141	68,7	841	▼589	70	821	▼552	67,2
Нығмет Нұрмақов ауылдық округі	675	▼302	44,7	353	▼163	46,2	322	▼139	43,2
Тәттімбет ауылдық округі	741	▼414	55,9	367	▼218	59,4	374	▼196	52,4
Тегісшілдік ауылдық округі	1588	▼961	60,5	813	▼523	64,3	775	▼438	56,5
Темірші ауылдық округі	1329	▼852	64,1	716	▼445	62,2	613	▼407	66,4
Томар ауылдық округі	955	▼553	57,9	480	▼290	60,4	475	▼263	55,4
Угар ауылдық округі	518	▼385	74,3	263	▼191	72,6	255	▼194	76,1
Шарықты ауылдық округі	1105	▼889	80,5	577	▼472	81,8	528	▼417	79
Ынталы ауылдық округі	801	▼564	70,4	412	▼298	72,3	389	▼266	68,4
ЖАЛПЫ САНЫ	42722	▼31495	73,7	21450	▼16160	75,3	21272	▼15335	72,1

Шаруашылығы

 

Қарқаралы ауданы елді-мекендері

2006 жылы ауыл шаруашылығы өнімнің айтарлықтай бөлігін мал шаруашылығы құрады. Аймақта ауыл шаруашылығы өнімін өндіруге 1187,0 мың гектар ауыл шаруашылығы жерлер пайдаланылады, оның ішінде 152,5 мың га егістік алқаптар. 2006 жылғы астыққа 81,4 мың га ауыл шаруашылық дақылдары егілетін егістік жерлер пайдаланылды, оның ішінде 56,8 мың га дәнді дақылдар, картоп – 0,1 мың га. 2006 жылы 38,5 мың тонна дәндер, 1,6 мың тонна картоп, 0,2 мың тонна көкөніс дақылдары, 11,9 мың тонна ет (тірі салмақта); 26,1 мың тонна сүт, 5565,6 мың дана жұмыртқа өндірілді.2007 жылғы 1 қаңтарға ірі қара мал саны 61,2 мың бас; қой мен ешкі – 193,2 мың бас; шошқа – 0,2 мың бас; жылқы – 20,3 мың бас; құс – 48,1 мың басты құрады. Өндірілетін өнеркәсіптік өнімнің негізгі түрлері: нан және нан өнімдерін, ұн, өсімдік майы, темір кендерін шығару. 2006 жылғы өндірістік өнім көлемі (үй шаруашылық есебінсіз) 2075,4 млн. теңгені құрады.

Әлеуметтік құрылымдары

• 55 күндізгі жалпы білім беретін мектептер жұмыс істейді, онда 8595 оқушы;
• 1 колледжде 322 оқушы және 1 кәсіби-техникалық оқу орнында - 140 оқушы оқиды;
• 47 кітапхана;
• 7 клуб типті мекеме;
• 3 мұражай;
• 2 кино көрсету қызметін жүзеге асыратын ұйым;
• 1 ұлттық парк іс-әрекет етеді.

2006 жылғы ауданның ірі және орта кәсіпорындар жұмыскерлерінің тізімдік саны 3294 адамды құрады, орташа атаулы еңбекақы - 22474 теңге. Жылдық деректер бойынша 2006 жылы негізгі капиталға инвестициялар 1524,2 млн. теңге сомасында игерілді, бұл 2005 жылғы көлемге 71,3%-ды құрады.

Кәсіпорындардың өз күштерімен орындаған мердігерлік жұмыстар көлемі 2006 жылы 74,3 млн. теңгені немесе 2005 жылғы көлеміне 85,5%. 2006 жылғы бөлшек тауар айналым көлемі (қоғамдық тамақтандыру қызметің есепке алмағанда) 466,1 млн. теңге шамасында құралды, қызмет көрсету көлемі (мемлекеттік басқару қызметінсіз) – 146,9 млн. теңге.

Басшылары

Аудандық партия комитетін басқарған Атаниязов Мырзағұл (өзге дерек жоқ) 1929-1932 Қалымбетов (өзге дерек жоқ) 1932 Махатов Əбдірахман (өзге дерек жоқ) 1932-1934 Нұрсейітов Нұрғали (өзге дерек жоқ) 1933-1936 Округтік партия комитетін басқарған Тұрдалиев Ж. (өзге дерек жоқ) 1934-1938 Қайырбек Дəуренбеков 1937-1938 Оразғали Мамежанов 1938 Қабдолла Ахтанов 1938-1939 Қапыш Сапаев 1939-1941 Шахан Дулатов 1941-1943 Ібіжан Рахымжанов 1943-1948 Əбдірахман Жəнібеков 1948-1953 Əубəкір Жүсіпов 1953-1954 Ергебеков Елемес 1954-1959 Тұрсын Тореғожин 1959-1962 Тишбек Аханов 1962-1963 Мұқан Медеубаев 1963-1964 Михаил Шаекин 1965-1973 Зайкен Іңкəрбаев 1973-1977 Бекшин Махмет Сəкенұлы 1977-1985 Жақыпов Қажнаби 1985-1990 Шахарбаев Төлеутай 1990-1992

Аудан əкімі Шахарбаев Төлеутай 1990 ақпан-1993 Мажитов Темірболат 1993-1997 Нұрақышев Мұрат 1997-2000 Омарханов Нихан 2000-2010 Аргын Қаракесек Бұлбұл Аймақов Сержан 2010-2011 Мақсұтов Халел 2011-12.2019 Дүйсетаев Елдар Серікұлы 2019 жылдан